Statistische Ethiek: Jouw Rol als Co-auteur en Consultant

Jeroen Vermeer · 2026-03-04

Een vraag van Michael Truong zette me aan het denken. Hij stuurde me dit: "Als statistisch consultant en co-auteur van een inhoudelijk artikel, is het dan jouw plicht om álle mogelijke statistische problemen aan te pakken? Of is het acceptabel om alleen dat specifieke probleem op te lossen waarvoor ze je hebben ingehuurd? Wat zijn de gevolgen als je naam verbonden is aan een artikel met slechte statistiek, zelfs als die niets met jouw werk te maken heeft? En wat als het aanpakken van jouw statistische zorg veel meer werk betekent dan je aankunt?" Goede vragen. Laten we er eens doorheen lopen. ### Eerlijkheid als fundament Je eerste morele verplichting? Eerlijk zijn. Punt. Vertel de klant precies welke analyses je hebt gedaan - en vooral ook wat je níét hebt gedaan. Die regel geldt ook voor je rapportage: schrijf gewoon duidelijk op wat je stappen waren. Transparantie is niet alleen ethisch, het beschermt ook jou. Als consultant ben je vaak afhankelijk van de data en het onderzoeksdesign dat anderen hebben opgezet. Jij kunt alleen verantwoordelijkheid nemen voor wat je zelf hebt gedaan. Wat als je denkt dat de klant iets anders had moeten doen? Misschien zie je statistisch inefficiënt werk, fouten, of zelfs onethische praktijken. Soms moet je dat gewoon slikken. Zelfs als je vermoedt dat er sprake is van 'data dredging' - zoals in die Wansink-affaires - heb je als consultant vaak weinig mogelijkheden om dat te stoppen. Whistleblower-programma's bestaan meestal niet in deze context.  ### Co-auteurschap: naam erop of eraf? Co-auteurschap is een ander verhaal. Daar heb je wél meer controle. Je zou altijd de mogelijkheid moeten hebben om je naam van een paper te halen die wordt ingediend of herzien. Tenzij je contract specifiek zegt dat je co-auteur moet blijven, wat ik overigens niet zou aanraden om te tekenen! Stel je voor: je naam staat op onderzoek waar je niet achter staat. Dat kan je reputatie beschadigen, zelfs als het probleem niets met jouw bijdrage te maken heeft. Mensen zien gewoon je naam bij twijfelachtige statistiek. - Bespreek co-auteurschap vooraf duidelijk - Zorg voor een exit-clausule in je overeenkomst - Wees bereid 'nee' te zeggen tegen publicatie ### Wanneer het werk te groot wordt Die laatste vraag van Michael is herkenbaar. Wat als de beste volgende stap meer werk vereist dan je aankunt? Gewoon eerlijk zijn. Vertel het de klant rechtstreeks. Zij kunnen dan beslissen: iemand anders inhuren voor dat extra werk, of stoppen waar ze zijn. Het is hun keuze, en er is geen reden om niet eerlijk te zijn over wat je zou aanraden. Zoals een collega me ooit zei: "Beter een duidelijk 'dit kan ik niet' dan een halfslachtig 'ik probeer het wel'." ### De zakelijke realiteit Eerlijkheid heeft naast ethische redenen ook een praktisch voordeel. Zakelijke relaties, net als persoonlijke, vragen om compatibiliteit. Wees open over je gedachten. Als de klant dat niet waardeert, weet je dat liever vroeg dan laat. Dan pas je gewoon niet bij elkaar. Al dit advies gaat ervan uit dat je enige flexibiliteit hebt in je werk. Als consultancy je enige baan is, en dit is een van je weinige klanten, en je hebt dit inkomen nodig om eten op tafel te zetten... dan zijn alle regels anders. Overleven gaat soms voor idealen. Maar zelfs dan: probeer binnen je mogelijkheden eerlijk te blijven. Uiteindelijk draait het om balans vinden. Tussen je professionele standaarden en de realiteit van consultancy. Tussen wat je wilt doen en wat je kunt doen. En tussen loyaliteit aan de klant en loyaliteit aan je eigen integriteit. Die balans is voor iedereen anders. Maar begin altijd met eerlijkheid - tegen de klant, en tegen jezelf.