Fascistische academici nu vs. communistische academici toen

Jeroen Vermeer · 2026-03-17

Stel je voor: Linda is 57 jaar oud, getrouwd, uitgesproken en heel slim. Ze studeerde Oost-Aziatische studies. Als studente was ze diep bezorgd over discriminatie en sociale rechtvaardigheid, en ze nam ook deel aan religieuze demonstraties. Nu komt de vraag: wat is waarschijnlijker? Dat Linda hoogleraar rechten is? Of dat Linda hoogleraar rechten is én actief is in de fascistische beweging? Het is een gedachte-experiment dat aan het denken zet, vind je niet? Paul Campos uitte onlangs zijn irritatie over Adrian Vermeule, de Harvard-professor die het fascisme steunt. Die irritatie herken ik wel – ik deel 'm eigenlijk ook. ### Een historische parallel Maar laten we even een stap terug doen. Ik wil een analogie trekken met de communistische academici van midden vorige eeuw. Vorig jaar schreef ik al over de liberale anticommunisten van de jaren '30 tot '50. Die mensen krijgen niet de erkenning die ze verdienen voor hun politieke inspanningen om communisten te marginaliseren die Amerikaanse organisaties probeerden te infiltreren. In retrospectief werd dit me duidelijker, vooral toen ik de succesvolle overname van de Republikeinse partij door extreem-rechts de afgelopen jaren zag gebeuren. ### Academici en ideologie Terug naar de academici van nu. Het voelt misschien verkeerd dat vooraanstaande academici fascistische standpunten innemen – maar we zijn gewend geraakt aan vooraanstaande academici die vroeger communistische standpunten innamen. Het belangrijkste verschil? Tegenwoordig kan steun aan het fascisme een pad naar macht en invloed zijn. Terwijl in het midden van de twintigste eeuw, steun aan het communisme in dit land je misschien connecties via achterkamertjes opleverde, maar zeker niet iets was wat je openlijk wilde doen. - **Toen:** Communistische sympathieën werden vaak verborgen gehouden - **Nu:** Fascistische standpunten worden soms openlijk uitgedragen - **Gemeenschappelijk:** Academici blijven betrokken bij politieke bewegingen Het blijft een delicate kwestie. Academici hebben altijd een rol gespeeld in maatschappelijke debatten, maar de aard van die betrokkenheid verandert met de tijd. Wat vind jij? Moeten academici zich verre houden van extreme ideologieën, of is hun betrokkenheid juist een teken van een gezonde academische vrijheid? > "De geschiedenis herhaalt zich niet, maar rijmt wel," zei Mark Twain ooit. Dat geldt ook voor de rol van academici in politieke bewegingen. ### De context van vandaag We leven in een tijdperk waarin meningen sneller verspreiden dan ooit. Een tweet kan meer impact hebben dan een wetenschappelijk artikel. Dat verandert ook de dynamiek voor academici die zich met politiek bemoeien. De prijs van openlijke steun – of kritiek – is anders dan vijftig jaar geleden. Het gaat niet alleen om Linda of Adrian Vermeule. Het gaat om een breder patroon. Hoe verhouden kennisinstellingen zich tot extreme politieke stromingen? En wat betekent dat voor hun geloofwaardigheid? Daar kun je uren over praten. Maar laten we het praktisch houden: als professional in website statistieken weet je hoe belangrijk context is. Een cijfer zonder context zegt weinig. Zo is het ook met academici en hun politieke standpunten – je moet ze altijd in hun historische en maatschappelijke context plaatsen. Wat denk jij? Zie je parallellen tussen toen en nu? Of zijn de verschillen groter dan de overeenkomsten?